У кожнай вёсцы нашай краіны жыве непаўторны голас-дыялект. Ён захоўвае ў сабе не проста словы, а памяць пра традыцыі, лад жыцця і светаўспрыманне беларусаў.
Ці задумваліся вы, адкуль пайшлі звыклыя на слых мясцовыя выразы і словы? «Віцьбічы» адшукалі шмат цікавых прыкладаў у «Рэгіянальным слоўніку Віцебшчыны», складзеным віцебскімі філолагамі, выкладчыкамі ВДУ імя П. М. Машэрава на аснове сабраных студэнтамі і педагогамі матэрыялаў падчас праходжання дыялекталагічнай практыкі ў Віцебскай вобласці.
- АБАБКА — абабак, падбярозавік. Ля хаты вырасла абабка. Так называлі грыбы ў Бешанковіцкім, Лёзненскім, Чашніцкім раёнах.
- АБАРОТ — кароткая папярочная баразна бульбы. Нада было б і абароты паганяць, каб к аднаму месцу. Так казалі ў Шумілінскім і Аршанскім раёнах.
- АБДУВАНЧЫК, АДУВАН, АДУВАНЕЦ — дзьмухавец. Аднымі абдуванчыкамі зарасло поле. Так называлі кветкі ў Докшыцкім, Дубровенскім, Глыбоцкім раёнах.
- БАБЦЯ — матчына або бацькава маці; бабуля. Мая бабця чаго толькі не ведае.
- БАЛАБЭШКІ — салодкія сухары, спечаныя ў печы. Бабка, спячы ты мне балабэшак. Так казалі жыхары глыбоцкіх вёсак.
- ВАЙЛАК, ВАЛЕНЦЫ, ВАЛІНЦЫ — валёнак, валёнкі. Валенцы мае зусім ужо знасіліся. Такія словы выкарыстоўвалі жыхары Мёрскага, Глыбоцкага, Докшыцкага, Браслаўскага раёнаў.
- ВАЛЫНДАЦЦА — быць непаслухмяным, не слухацца. Я ж табе казаў, хопіць валындацца! Распаўсюджанае слова ў Віцебскім раёне.
- ВАЛЬДЭБР — вялікая хата, будынак. Во, які вальдэбр так хутка пабудавалі! Слова прыжылося на Браслаўшчыне.
- ГАМЭРНЯ — натоўп, шумная кампанія. На Купалле збіраецца цэлая гамэрня ля агню. Гэтае слова сустракаецца ў Лепельскім, Шумілінскім, Віцебскім раёнах.
- ЛАБАДА, ЛАБУДА, ЛЯБЁДКА — расліна лебяда, так яе называлі местачкоўцы ў Шумілінскім, Сенненскім, Мёрскім, Дубровенскім раёнах.
- ПАДАЛІЦЫ, ПАДАЛЬЦЫ, ПАДАНІКІ, ПАДУНЦЫ — апад з пладовых дрэў. Зранку пад яблынямі столькі падаліц ляжыць. Такія словы часта ўжывалі ў вёсках Віцебскага, Гарадоцкага, Шумілінскага, Лёзненскага раёнаў.
- ПРАЦАВЕНЬ — працавіты чалавек. Працавень ён добры быў, рукі залатыя меў. Слова родам з вёсак Талачынскага раёна.
- ПРАШКІ — выдумкі, глупства, хлусня. Усё гэта прашкі, нікога ты не слухай. Слова знойдзена ў Шумілінскім раёне.
- СКАЛЬЗОТА — слізгота, галалёдзіца. У такую скальзоту і з хаты не выйсці.
- СЛІЖЫКІ — аладкі з варанай бульбы і крухмалу. Спячы ты мне сліжыкаў, дужа захацелася. Такое слова сустракаецца ў вёсках на Глыбоччыне.
- СЛЮДА, СЛЮДОВЫ — цэлафанавы (пра пакет). Найдзі мне чысты слюдовы мяшочак. Слова прыжылося ў Віцебскім, Шумілінскім раёнах.
Жартоўныя фразеалагізмы
- АКУНЁЎ ВУДЗІЦЬ — драмаць, кляваць носам.
- АСАКОЮ СКАКАЦЬ У ВОЧЫ — надакучліва прыставаць.
- АСЁЛ МАЛЯВАНЫ — неразумны чалавек (выраз пайшоў ад цыркачоў-вандроўнікаў).
- БІЦЦА ЗА ПУСТЫ МЕХ — настойліва даказваць відавочнае.
- КАТУ ПА ПЯТУ — вельмі маленькі рост.
- ЛЫНДЫ БІЦЬ — нічога не рабіць, гультайнічаць.
- ХОЦЬ ВАЎКОЎ ГАНЯЙ — вельмі холадна (у памяшканні).
- ВЕРАБ’Ю ПА КАЛЕНА — вельмі мелка (пра глыбіню ракі, возера, ручая).
- ВЫСКАЧЫЦЬ ЯК ПІЛІП З КАНАПЕЛЬ, ЛЯСНУЦЬ ЯК ЛАПЦЕМ ПА ЦЫМБАЛАХ (ПА ВАДЗЕ) — з’явіцца нечакана, сказаць неўпапад.
- ДАВАЦЬ ПЕРУНОЎ — абурана, з пагрозай крычаць (на кагосьці).
- ЗАГНАЦЬ У КАЗІНЫ РОГ — перамагчы, паказаць поўную перавагу.
© Авторское право «Витьбичи». Гиперссылка на источник обязательна.
